Home
/ Nieuws
De burger en rechtvaardige oplossingen centraal
Op 31 januari 2012 heeft de Raad voor Rechtsbijstand gereageerd op de consultatiepaper ‘Vernieuwing gesubsidieerde rechtsbijstand. Naar een beheersbaar stelsel’ van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (november 2011).
Overzicht van de reactie van de Raad voor Rechtsbijstand:
Rechtvaardige oplossing
Als we kijken naar gesubsidieerde rechtsbijstand is het belangrijk om
het doel ervan voor ogen te houden; wat willen we met gesubsidieerde
rechtsbijstand bereiken? Het belangrijkste uitgangspunt is dat de burger een
rechtvaardige oplossing vindt voor zijn juridische probleem. Subsidies en
voorzieningen stellen burgers in staat om dit te behalen.
Méér dan financiering advocaten
De consultatiepaper kijkt geïsoleerd naar de financiering van advocaten. Er
wordt over het hoofd gezien dat informatievoorziening,
onderhandelingsondersteuning en neutrale geschilbeslechting vaak met meer
eenvoudige middelen gerealiseerd kunnen worden.
Wij zijn hier groot voorstander van en zien dit als het meest logisch begaanbare pad. Huidige voorbeelden zijn er al bij arbeidsrecht en huurrecht. Kansen liggen er voor echtscheiding, consumentenzaken, strafrecht en bescherming tegen de overheid.
Beheersing kosten
De opvatting dat in het huidige stelsel sprake is van een ongebreidelde groei
vereist nuancering en toelichting. Het overgrote deel van de stijging is toe te
rekenen aan de indexering van de advocaattarieven. De veronderstelde
volumestijging van toevoegingen is over de periode 2006-2011 feitelijk niet
aanwezig.
Om de kosten van het stelsel daadwerkelijk te kunnen beheersen, zijn in elk geval eenvoudige en transparante regels nodig voor de meest voorkomende problemen. Zoals bij echtscheiding of ontslag. Daarnaast is een proactieve overheid nodig die probleemoplossend te werk gaat, ook bij kleine criminaliteit of klachten over overheidsdiensten. Op deze manier komt er ruimte voor innovatieve vormen van rechtsbijstand en stimuleren we het zelfoplossend vermogen van de burger.
Varianten voor een ander stelsel
De drie varianten die de consultatiepaper voorstelt voor de beheersing van de
kosten kennen behoorlijke nadelen:
- Het leenstelsel kent geen voorbeeld elders in de wereld. Maar als het Duitse systeem als voorbeeld moet doorgaan, dan valt op dat in Nederland de noodzakelijke randvoorwaarden ontbreken voor een volledige overzetting.
- Ook het systeem van aanbesteding in de gesubsidieerde rechtsbijstand kent nergens in de wereld een werkend voorbeeld. Verder kent het teveel onzekerheden om direct te kunnen implementeren. Het is wel zinvol om te experimenteren met een vorm van contracten op één bepaald rechtsgebied als mogelijke voorbereiding op aanbesteding.
- Wij onderstrepen met onze visie het belang van een goede eerste lijn, maar vinden dat het systeem van een verplichte poortwachter geen voordelen kent. Een verplichting werkt hier niet. Het bureaucratiseert de eerstelijns rechtshulp onnodig. Het is wel goed om concrete mogelijkheden voor het inzetten van spreekuurcontracten te onderzoeken met advocaten en mediators op het Juridisch Loket.
Voorstellen van de Raad
De voorstellen van de Raad passen binnen de visie op de toegang tot een
rechtvaardige oplossing. De drie opties uit de consultatiepaper kunnen op
onderdelen hierin meegenomen worden. Vanuit dit uitgangspunt stellen we het
volgende voor:
- bekijk voor de rechtsgebieden met een grote aanspraak op gesubsidieerde rechtsbijstand welke voorzieningen zijn getroffen en welke verbeteringen mogelijk zijn.
- bied de burger meer opties voor de toegang naar een rechtvaardige oplossing en bied daarvoor meer mogelijkheden aan de markt om delen van die toegang voor hun rekening te nemen.
- verken de mogelijkheden van een gesloten budget voor gesubsidieerde rechtsbijstand. Wil deze optie kans van slagen hebben dan moet de Raad ook de gelegenheid hebben de regie te voeren voor welke voorzieningen, in welke gevallen en hoeveel daarvoor wordt uitgegeven. Ook is het van belang dat we consequent de rechtsbijstandkosten beoordelen op het moment dat nieuwe wetgeving in behandeling is. Als aan die randvoorwaarden is voldaan, dan is het mogelijk om per rechtsgebied snel in te spelen op ontwikkelingen.
- zet zwaarder in op het terugbetalen van (een deel) van de kosten voor gesubsidieerde rechtsbijstand. De zogenoemde financiering onder voorwaarden. Die aanpak is te vergelijken met het Clawbacksysteem in Schotland.
- herijk het vergoedingensysteem. Daarbij is het denkbaar dat we meer toegaan naar een modulair systeem, waarbij de burger niet het geheel van diensten van de advocaat afneemt, maar kan kiezen voor een deel. Punt van overweging hierbij is uiteraard een stelsel waarin het ‘pay as you go’ principe meer tot zijn recht komt waarmee tevens het grote knelpunt van bewerkelijke zaken kan worden ontlast.
Vervolg
Er vindt nog overleg plaats met alle partijen over de reacties op de
consultatiepaper. Deze bijeenkomst is niet openbaar. Daarna maakt de
staatssecretaris de balans op en formuleert de maatregel, die hij vervolgens
naar de Tweede Kamer stuurt.
Meer informatie
- Consultatiepaper ‘Vernieuwing gesubsidieerde rechtsbijstand. Naar een beheersbaar stelsel’ van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (november 2011)
- Reactie van de Raad voor Rechtsbijstand ‘De burger en rechtvaardige oplossingen centraal’ (31 januari 2012)